Zdanie rozkazujące
Zdanie rozkazujące zaczyna się formą podstawową czasownika, bez podmiotu (You), i przekazuje rozmówcy polecenie, prośbę albo radę, a jego postać przeczącą tworzy się przez dostawienie z przodu Don't.
Wyjaśnienie
Zdanie rozkazujące zaczyna się formą podstawową czasownika, bez podmiotu (You), i przekazuje rozmówcy polecenie, prośbę albo radę, a jego postać przeczącą tworzy się przez dostawienie z przodu Don't.
A. Twierdzące — start od formy podstawowej
Twierdzące zdanie rozkazujące stawia formę podstawową czasownika na samym początku, bez podmiotu, i przekazuje polecenie, prośbę, radę albo pozdrowienie. Czasownik be też ma postać wyjściową be, bez -s trzeciej osoby ani zmiany czasu.
| Postać | Przykład | Sytuacja |
|---|---|---|
| zwykła forma podstawowa | Open the door. | polecenie·prośba |
| Be + przymiotnik | Be quiet, please. | prośba o pewien stan |
| forma podstawowa + dopełnienie | Take your umbrella. | rada |
| Have + rzeczownik | Have a nice day! | pozdrowienie·życzenie |
- Come in and sit down. (Proszę wejść i usiąść.)
- Turn left at the corner. (Proszę skręcić na rogu w lewo.)
- Listen to me carefully. (Proszę słuchać mnie uważnie.)
- Enjoy your meal. (Smacznego.)
B. Przeczące — Don't + forma podstawowa
Przeczące zdanie rozkazujące dostawia przed formą podstawową czasownika wyraz Don't i wyraża zakaz albo przestrogę w znaczeniu „proszę tego nie robić”. Wzór brzmi Don't + forma podstawowa czasownika, a czasownik be bez wyjątku przyjmuje postać Don't be.
| Twierdzące | Przeczące | Znaczenie |
|---|---|---|
| Open the window. | Don't open the window. | Proszę nie otwierać okna. |
| Touch it. | Don't touch it. | Proszę tego nie dotykać. |
| Be late. | Don't be late. | Proszę się nie spóźnić. |
| Worry about it. | Don't worry about it. | Proszę się tym nie martwić. |
- Don't run in the hallway. (Proszę nie biegać po korytarzu.)
- Don't forget to lock the door. (Proszę nie zapomnieć zamknąć drzwi na klucz.)
- Don't be afraid to ask questions. (Proszę nie bać się zadawać pytań.)
- Don't tell anyone about this. (Proszę nikomu o tym nie mówić.)
C. Miejsce Please i łagodniejsze prośby
Please dostawia się na samym początku albo na samym końcu zdania i czyni ono zdanie rozkazujące uprzejmym, a w mowie potocznej trochę naturalniej brzmi na końcu. Chcąc powiedzieć coś jeszcze łagodniej, często zamienia się zdanie na pytanie Could you ~? / Would you ~?.
| Zwrot | Przykład | Odcień |
|---|---|---|
| zdanie rozkazujące | Close the door. | wprost |
| Please + zdanie rozkazujące | Please close the door. | uprzejmie |
| zdanie rozkazujące + please | Close the door, please. | uprzejmie, łagodnie |
| Could you + forma podstawowa? | Could you close the door? | bardzo uprzejma prośba |
| Would you + forma podstawowa? | Would you close the door? | uprzejma prośba |
- Please have a seat. (Proszę usiąść.)
- Pass me the salt, please. (Proszę podać mi sól.)
- Could you speak more slowly? (Czy mógłby Pan mówić wolniej?)
- Would you turn off the light? (Czy zgasiłby Pan światło?)
Najważniejsze punkty
- 1Zdanie rozkazujące zaczyna się formą podstawową czasownika, bez podmiotu, a to, że mówi się do you (do rozmówcy), wynika zawsze z kontekstu. (np.: Open the window.)
- 2Zdanie rozkazujące z czasownikiem be przyjmuje postać wyjściową be, a am/is/are nigdy w nim nie występują. (np.: Be careful — Are careful jest błędne)
- 3W zdaniu przeczącym wystarczy dostawić z przodu Don't, przy dowolnym czasowniku, a be bez wyjątku przyjmuje postać Don't be. (np.: Don't be shy.)
- 4Please dostawia się na samym początku albo na samym końcu zdania i czyni ono zdanie rozkazujące uprzejmym, a w mowie potocznej na końcu brzmi łagodniej. (np.: Sit down, please.)
- 5Could you / Would you + forma podstawowa czasownika? to prośba o wiele uprzejmiejsza niż zdanie rozkazujące i naturalna wobec osób obcych oraz w sytuacjach oficjalnych. (np.: Could you speak more slowly?)
- 6Utarte pozdrowienia takie jak Have a nice day czy Enjoy your meal też mają budowę zdania rozkazującego i często służą jako pozdrowienie albo życzenie.