Spójniki (and / but / or)
and·but·or to spójniki współrzędne łączące gramatycznie równorzędne wyrazy, wyrażenia i zdania, a oddają kolejno relację dołączenia, przeciwstawienia i wyboru.
Wyjaśnienie
and·but·or to spójniki współrzędne łączące gramatycznie równorzędne wyrazy, wyrażenia i zdania, a oddają kolejno relację dołączenia, przeciwstawienia i wyboru. Dostawione po trybie rozkazującym and albo or nabierają znaczenia warunku i dają się przerobić na zdanie z if / unless.
A. Zaawansowane użycie and / but / or
Składniki łączone przez and·but·or brzmią naturalnie wtedy, gdy mają tę samą postać gramatyczną, a przy wyliczaniu trzech i więcej spójnik stawia się tylko przed ostatnim, a resztę oddziela przecinkami. and oznacza dołączenie, but przeciwstawienie, a or wybór albo alternatywę.
| Spójnik | Relacja | Cecha |
|---|---|---|
| and | dołączenie (i) | łączy dwa składniki o tym samym kierunku |
| but | przeciwstawienie (ale) | łączy dwa składniki przeciwstawne |
| or | wybór (albo) | sytuacja wyboru jednego z dwóch |
- We had coffee, cake, and fruit. (Mieliśmy kawę, ciasto i owoce.)
- He is smart but very shy. (On jest bystry, ale bardzo nieśmiały.)
- You can pay in cash or by card. (Można zapłacić gotówką albo kartą.)
- The room was small but comfortable. (Pokój był mały, ale wygodny.)
B. Tryb rozkazujący + and / or — znaczenie warunku
Dostawione po trybie rozkazującym and daje warunek twierdzący „jeśli ~, to …”, a or warunek przeczący „jeśli nie ~, to …”. W tej konstrukcji dalsza część stoi zwykle w czasie przyszłym (will).
| Postać | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| tryb rozkazujący + and | jeśli ~, to … | Study hard, and you'll pass. |
| tryb rozkazujący + or | jeśli nie ~, to … | Study hard, or you'll fail. |
- Take this medicine, and you'll feel better. (Jeśli weźmie Pan to lekarstwo, poczuje się lepiej.)
- Turn left, and you'll see the bank. (Jeśli skręci Pan w lewo, zobaczy bank.)
- Wear a jacket, or you'll catch a cold. (Jeśli nie włoży Pan kurtki, przeziębi się.)
- Leave now, or you'll be late. (Jeśli nie wyruszy Pan teraz, spóźni się.)
C. Przerabianie na zdanie z if / unless
„Tryb rozkazujący + and” daje się przerobić na zdanie podrzędne warunkowe z if, a „tryb rozkazujący + or” na zdanie z if ~ not albo z unless. Proszę opanować wzór rozkaz + and = if / rozkaz + or = if ~ not, unless.
| Zdanie wyjściowe | Zdanie przerobione |
|---|---|
| Hurry, and you'll catch the bus. | If you hurry, you'll catch the bus. |
| Hurry, or you'll miss the bus. | If you don't hurry, you'll miss the bus. |
| Hurry, or you'll miss the bus. | Unless you hurry, you'll miss the bus. |
- Study hard, and you'll pass. → If you study hard, you'll pass. (Jeśli będzie się Pan pilnie uczył, zda.)
- Be quiet, or the baby will wake up. → If you aren't quiet, the baby will wake up. (Jeśli nie będzie cicho, dziecko się obudzi.)
- Take a taxi, and you'll get there on time. → If you take a taxi, you'll get there on time. (Jeśli weźmie Pan taksówkę, dotrze na czas.)
- Eat vegetables, or you won't be healthy. → Unless you eat vegetables, you won't be healthy. (Jeśli nie będzie Pan jadł warzyw, nie będzie zdrowy.)
Najważniejsze punkty
- 1Składniki łączone przez and·but·or brzmią naturalnie wtedy, gdy mają tę samą postać gramatyczną. (np.: I like reading and writing. — rzeczownikowe z rzeczownikowym)
- 2Przy wyliczaniu trzech i więcej składników spójnik stawia się tylko przed ostatnim, a pozostałe oddziela przecinkami. (np.: apples, oranges, and grapes)
- 3Tryb rozkazujący + and znaczy „jeśli ~, to …” (warunek z if), a tryb rozkazujący + or „jeśli nie ~, to …” (warunek z if ~ not / unless) — znaczenia są przeciwne.
- 4W dalszym zdaniu konstrukcji „tryb rozkazujący + and / or” stoi przeważnie czas przyszły z will. (np.: Hurry, and you 'll catch it.)
- 5unless samo w sobie niesie już przeczenie (if ~ not), więc w tym zdaniu podrzędnym nie dokłada się jeszcze raz not. (np.: Unless you hurry, you'll be late.)