Zdanie 5. typu - orzecznik dopełnienia: rzeczownik i przymiotnik
Model 5 ma budowę „podmiot + czasownik + dopełnienie + orzecznik dopełnienia (OC)”; jest to zdanie, w którym na miejscu objaśniającym, kim albo jaki jest przedmiot dopełnienia, stoi rzeczownik albo przymiotnik.
Wyjaśnienie
Model 5 ma budowę „podmiot + czasownik + dopełnienie + orzecznik dopełnienia (OC)”; jest to zdanie, w którym na miejscu objaśniającym, kim albo jaki jest przedmiot dopełnienia, stoi rzeczownik albo przymiotnik.
A. Orzecznik-rzecz. — call, name, elect, appoint
Szereg call·name·elect·make·appoint·consider stawia po dopełnieniu orzecznik-rzeczownik i tworzy znaczenie „nazywać ~ …·czynić ~ …·mianować ~ …”. W formule S + V + O + OC (rzecz.) zachodzi zależność „dopełnienie = orzecznik”.
| Czasownik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| call | nazywać ~ … | They call him Ken. |
| name | nadawać ~ imię … | She named her cat Luna. |
| elect | wybierać ~ na … | They elected her mayor. |
| make | czynić ~ … | The board made him CEO. |
| appoint | mianować ~ … | They appointed her director. |
- My friends call me Andy. (Przyjaciele nazywają mnie Andy.)
- We named our son Lucas. (Nadaliśmy synowi imię Lucas.)
- The party elected him leader. (Ta partia wybrała go na przywódcę.)
- They consider Anna a genius. (Oni uważają Anna za geniusza.)
B. Orzecznik-przym. — keep, make, find, leave
Szereg keep·make·find·leave·think·consider stawia po dopełnieniu orzecznik-przymiotnik i tworzy znaczenie „czynić ~ jakimś·utrzymywać ~ w takim stanie·uważać ~ za takie”. Na tym miejscu koniecznie stoi przymiotnik, a nie przysłówek.
| Czasownik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| keep | utrzymywać ~ w stanie … | Keep the room clean. |
| make | czynić ~ … | Music makes me calm. |
| find | stwierdzać, że ~ … | I found the book interesting. |
| leave | zostawiać ~ w stanie … | Don't leave the door open. |
| consider | uważać ~ za … | They consider him reliable. |
- The coffee kept me awake all night. (Kawa nie dawała mi zasnąć całą noc.)
- The exam made her nervous. (Egzamin sprawił, że się zdenerwowała.)
- We found the hotel comfortable. (Uznaliśmy ten hotel za wygodny.)
- Please leave me alone for a while. (Proszę zostawić mnie na chwilę samego.)
C. Orzecznik-rzecz. vs orzecznik-przym. — porównanie
Orzecznik-rzeczownik nadaje tożsamość·stanowisko — „nazywać ~ …·czynić ~ …” — a orzecznik-przymiotnik nadaje stan·właściwość — „czynić ~ jakimś·uważać ~ za takie”: znaczenia są różne. Nawet przy tym samym czasowniku (make, consider i innych) sens zmienia się zależnie od tego, czy dalej stoi rzeczownik, czy przymiotnik.
| Zestawienie | Orzecznik-rzecz. | Orzecznik-przym. |
|---|---|---|
| make | make him president (na prezydenta) | make him happy (szczęśliwym) |
| consider | consider her a friend (za przyjaciółkę) | consider her kind (za miłą) |
| find | find him a good teacher (dobrym nauczycielem) | find him interesting (ciekawym) |
- They made him captain of the team. (Zrobili go kapitanem drużyny.)
- The gift made her happy. (Ten prezent uczynił ją szczęśliwą.)
- I consider him my best friend. (Uważam go za swojego najlepszego przyjaciela.)
- I consider him trustworthy. (Uważam go za godnego zaufania.)
Najważniejsze punkty
- 1W zdania 5. typu sprawdzianem rozpoznawczym jest to, że między dopełnieniem a orzecznikiem dopełnienia zachodzi zależność „dopełnienie = orzecznik”. (np. They elected him president. → him = president)
- 2Po make·find·consider·keep stoi koniecznie przymiotnik, a nie przysłówek — tej reguły trzeba przestrzegać. (np. made me happy.)
- 3call·name·elect·appoint biorą w parze orzecznik-rzeczownik, a keep·leave·find·think orzecznik-przymiotnik — najwygodniej zapamiętać je grupami.
- 4make·consider·find mogą mieć po sobie zarówno orzecznik-rzeczownik, jak i orzecznik-przymiotnik, a znaczenie zmienia się zależnie od kontekstu — potrzebne jest tu wyczucie. (np. make him president / make him happy)
- 5Do orzecznika-rzeczownika oznaczającego stanowisko·funkcję zwyczajowo nie dodaje się rodzajnika (a/the). (np. They elected her mayor.)