Zdanie 5. typu - czasowniki sprawcze (have, let, make)
Czasowniki sprawcze have·let·make stawiają po dopełnieniu bezokolicznik bez to i tworzą znaczenie „sprawić, żeby dopełnienie coś zrobiło”.
Wyjaśnienie
Czasowniki sprawcze have·let·make stawiają po dopełnieniu bezokolicznik bez to i tworzą znaczenie „sprawić, żeby dopełnienie coś zrobiło”.
A. Budowa — have / let / make + O + bezokol.
Czasowniki sprawcze have·let·make stawiają po dopełnieniu bezokolicznik bez to — czyli formę podstawową czasownika — i tak dopełniają znaczenie „sprawić, żeby ktoś coś zrobił”. Formułę have / let / make + O + bezokol. bez to opanowuje się w całości. get też ma znaczenie sprawcze, ale występuje w postaci „get + O + bezokolicznik z to” i tym różni się od trójki czasowników sprawczych.
| Postać | Przykład |
|---|---|
| have + O + bezokol. bez to | I had him fix my computer. |
| let + O + bezokol. bez to | She let me borrow her car. |
| make + O + bezokol. bez to | They made him apologize. |
| (dla porównania) get + O + bezokol. z to | I got him to help me. |
- I had my sister help me with the homework. (Poprosiłem siostrę, żeby pomogła mi z zadaniem domowym.)
- My boss let me leave early today. (Szef pozwolił mi dzisiaj wyjść wcześniej.)
- The teacher made us write an essay. (Nauczyciel kazał nam napisać wypracowanie.)
- Please let me know your decision. (Proszę dać mi znać o swojej decyzji.)
B. Odcień: have(prośba) / let(zgoda) / make(przymus)
have niesie odcień prośby·zlecenia, let zgody, a make przymusu, więc mimo tej samej budowy znaczenia mocno się rozchodzą.
| Czasownik | Odcień | Przykład |
|---|---|---|
| have | prośba·zlecenie (naturalne) | I had the plumber fix the sink. |
| let | zgoda·pozostawienie | My mom let me go to the party. |
| make | przymus·wymuszenie | The rain made us stay indoors. |
- I had my friend pick me up at the station. (Poprosiłem kolegę, żeby odebrał mnie z dworca.)
- Please let me try one more time. (Proszę pozwolić mi spróbować jeszcze raz.)
- The strict rules made the students study hard. (Surowe przepisy zmusiły uczniów do pilnej nauki.)
- She made him apologize for being late. (Ona zmusiła go, żeby przeprosił za spóźnienie.)
C. have + O + imiesłów bierny — przy stronie biernej
Gdy między dopełnieniem a dalszą czynnością zachodzi zależność bierna — „dopełnienie coś na sobie znosi·otrzymuje” — zamiast bezokolicznika bez to stawia się imiesłów bierny (p.p.). have·get + O + p.p. to utarte wyrażenie oznaczające usługę albo doświadczenie pośrednie: „sprawić (zlecając komuś), żeby coś zostało zrobione”.
| Postać | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| have + O + p.p. | sprawić, żeby ~ zostało … (usługa) | I had my hair cut. |
| have + O + p.p. | doznać, że ~ zostało … (szkoda) | I had my wallet stolen. |
| get + O + p.p. | sprawić, żeby ~ zostało … (potocznie) | I got my car fixed. |
- I had my phone repaired at the store. (Oddałem telefon do naprawy w sklepie.)
- She had her passport renewed last week. (Ona w zeszłym tygodniu odnowiła sobie paszport.)
- I had my bag stolen on the subway. (Skradziono mi torbę w metrze.)
- We got the room cleaned before the guests arrived. (Kazaliśmy posprzątać pokój, zanim przyjechali goście.)
Najważniejsze punkty
- 1Po czasownikach sprawczych have·let·make stoi koniecznie bezokolicznik bez to — to najczęstsze miejsce pomyłek. (np. made him cry.)
- 2have niesie odcień naturalnej prośby, let zgody, a make przymusu, więc trzeba to wyczucie opanować, żeby dobierać je do sytuacji — inaczej trudno wybrać właściwy. (np. let me know — proszę dać mi znać)
- 3Gdy dopełnienie coś na sobie znosi, czyli zależność jest bierna, stosuje się postać have + O + imiesłów bierny (p.p.) — ta reguła jest w praktyce potrzebna bardzo często. (np. I had my hair cut.)
- 4get ma znaczenie sprawcze, ale przy osobie bierze bezokolicznik z to, a przy rzeczy imiesłów bierny — ten wyjątek proszę opanować razem z resztą. (np. I got him to help. / I got my car fixed.)
- 5Let me ~ to wyrażenie używane w mowie bardzo często — warto je znać. (np. Let me know, Let me try, Let me help you.)