Zdanie 5. typu - czasowniki postrzegania
Czasowniki postrzegania see·hear·feel·watch·notice stawiają po dopełnieniu trzy postaci — bezokolicznik bez to·imiesłów czynny (-ing)·imiesłów bierny (p.p.) — i tworzą znaczenie „widzieć·słyszeć·czuć, jak …”.
Wyjaśnienie
Czasowniki postrzegania see·hear·feel·watch·notice stawiają po dopełnieniu trzy postaci — bezokolicznik bez to·imiesłów czynny (-ing)·imiesłów bierny (p.p.) — i tworzą znaczenie „widzieć·słyszeć·czuć, jak ~ …”.
A. Spis czasowników postrzegania i budowa
Po czasownikach postrzegania see·hear·feel·watch·notice·smell w wariancie podstawowym idzie bezokolicznik bez to, a przekazują one to, co uchwycone pięcioma zmysłami (pięć zmysłów). Trzy postaci czas. postrzegania + O + bezokol. / -ing / p.p. opanowuje się jednym zestawem.
| Zmysł | Czasownik postrzegania |
|---|---|
| wzrok | see, watch, notice, look at |
| słuch | hear, listen to |
| dotyk | feel |
| węch | smell |
- I watched the children play in the park. (Patrzyłem, jak dzieci bawią się w parku.)
- We heard the birds sing in the morning. (Słyszeliśmy rano, jak ptaki śpiewają.)
- She felt someone touch her shoulder. (Ona poczuła, jak ktoś dotyka jej ramienia.)
- I smelled something burn in the kitchen. (Poczułem w kuchni zapach, jak coś się pali.)
B. Bezokol. vs imiesłów czynny — całość vs w toku
Bezokolicznik bez to znaczy, że widziało się całą czynność od początku do końca, a imiesłów czynny (-ing) — że widziało się jedną scenę w trakcie.
| Postać | Odcień | Przykład |
|---|---|---|
| czas. postrzegania + O + bezokol. | czynność zamknięta (w całości) | I saw him cross the road. |
| czas. postrzegania + O + -ing | w trakcie (jedna scena) | I saw him crossing the road. |
- I saw the man open the door. (Widziałem całą czynność otwierania drzwi przez tego mężczyznę.)
- I saw the man opening the door. (Widziałem chwilę, gdy ten mężczyzna otwierał drzwi.)
- We heard her sing a beautiful song. (Słyszeliśmy, jak zaśpiewała piękną piosenkę od początku do końca.)
- We heard her singing in the shower. (Słyszeliśmy, jak śpiewa pod prysznicem.)
C. Imiesłów bierny (p.p.) — zależność bierna
Gdy zależność między dopełnieniem a dalszą czynnością jest bierna — „dopełnienie coś na sobie znosi·otrzymuje” — stawia się imiesłów bierny (p.p.).
| Postać | Zależność | Przykład |
|---|---|---|
| czas. postrzegania + O + p.p. | bierna (jak ~ jest …) | I heard my name called. |
| czas. postrzegania + O + p.p. | bierna (jak ~ zostaje …) | She saw her car towed away. |
- I heard my name called over the loudspeaker. (Słyszałem, jak przez głośnik wywoływano moje nazwisko.)
- She saw her car towed away. (Ona widziała, jak jej samochód odholowano.)
- We watched the tree cut down. (Patrzyliśmy, jak ścinano to drzewo.)
- I felt my shoulder touched from behind. (Poczułem, jak ktoś od tyłu dotknął mojego ramienia.)
Najważniejsze punkty
- 1Po czasownikach postrzegania, tak jak po sprawczych, idzie bezokolicznik bez to, a bezokolicznik z to nie występuje — to najczęstsze miejsce pomyłek. (np. I saw her cross.)
- 2Bezokolicznik bez to niesie odcień czynności zamkniętej w całości, a imiesłów czynny (-ing) — jednej sceny widzianej w trakcie — proszę wyrobić sobie to wyczucie. (np. cross / crossing)
- 3Gdy dopełnienie coś na sobie znosi, czyli zależność jest bierna, stawia się imiesłów bierny (p.p.) — ta reguła jest w praktyce potrzebna często. (np. I heard my name called.)
- 4smell·feel są czasownikami postrzegania, ale gdy oznaczają stan, może po nich stać przymiotnik — proszę poznać ten wyjątek. (np. The soup smells good.)
- 5W zdaniu w stronie biernej bezokolicznik bez to stojący po czasowniku postrzegania zmienia się w bezokolicznik z to — jest taka szczególna reguła. (np. He was seen to cross the road.)