Eklenti soru (be fiili + asıl fiil)
Eklenti soru, bildirme tümcesinin arkasına kısa bir soru ekleyerek onay ya da doğrulama isteyen bir anlatımdır; öndeki bölüm olumluysa eklenti olumsuz, olumsuzsa olumlu olur, virgülle ana bölümden ayrılır ve öznesi mutla…
Açıklama
Eklenti soru, bildirme tümcesinin arkasına kısa bir soru ekleyerek onay ya da doğrulama isteyen bir anlatımdır; öndeki bölüm olumluysa eklenti olumsuz, olumsuzsa olumlu olur, virgülle ana bölümden ayrılır ve öznesi mutlaka adıl olur.
A. Karşıtlık ilkesi — olumlu ↔ olumsuz
Eklenti sorunun ilk ilkesi şudur: öndeki bildirme tümcesi olumluysa arkadaki eklenti olumsuz, öndeki olumsuzsa arkadaki olumlu olur. Kalıp olumlu → olumsuz eklenti / olumsuz → olumlu biçimindedir; eklenti sorunun öznesi öndeki öznenin adıla çevrilmiş hâlidir.
| Öndeki bildirme tümcesi | Eklenti soru | Karşılık |
|---|---|---|
| olumlu (is / are) | isn't / aren't + özne | karşıt |
| olumsuz (isn't / aren't) | is / are + özne | karşıt |
| olumlu (asıl fiil) | doesn't / don't + özne | karşıt |
| olumsuz (doesn't / don't) | does / do + özne | karşıt |
- Tom is your brother, isn't he? (Tom sizin erkek kardeşiniz, değil mi?)
- Anna isn't home, is she? (Anna evde değil, değil mi?)
- The students study hard, don't they? (Öğrenciler çok çalışıyor, değil mi?)
- Kevin doesn't smoke, does he? (Kevin sigara içmiyor, değil mi?)
B. be fiilli tümcede eklenti soru
be fiili bulunan bildirme tümcesinde aynı be fiili eklenti soruda yeniden yazılır ve karşıt kutba çevrilir. Olumsuz kısa biçimler (isn't, aren't, wasn't, weren't) doğal durur; am için olumsuz eklenti soruda kalıplaşmış olarak aren't I kullanılır.
| Bildirme tümcesi | Eklenti soru | Örnek |
|---|---|---|
| ~ is | isn't + özne? | He is tired, isn't he? |
| ~ isn't | is + özne? | She isn't ready, is she? |
| ~ are | aren't + özne? | They are here, aren't they? |
| ~ were | weren't + özne? | You were at school, weren't you? |
| I am | aren't I? | I am late, aren't I? |
- Your sister is a nurse, isn't she? (Ablanız hemşire, değil mi?)
- It isn't raining, is it? (Yağmur yağmıyor, değil mi?)
- We are going the right way, aren't we? (Doğru yoldan gidiyoruz, değil mi?)
- They were at the meeting, weren't they? (Toplantıdaydılar, değil mi?)
C. Sıradan fiilli tümcede eklenti soru
Sıradan fiil kullanılan bildirme tümcesinde zamana ve kişiye uygun do / does / did yardımcı fiil olarak ödünç alınıp eklenti soru kurulur. Üçüncü tekil kişi geniş zamanda doesn't/does, öbür kişilerde don't/do, geçmiş zamanda didn't/did gelir.
| Zaman ve kişi | olumlu → eklenti soru | olumsuz → eklenti soru |
|---|---|---|
| üçüncü tekil kişi, geniş zaman | ~ + doesn't + özne? | ~ + does + özne? |
| öbür kişiler, geniş zaman | ~ + don't + özne? | ~ + do + özne? |
| geçmiş zaman | ~ + didn't + özne? | ~ + did + özne? |
- She likes coffee, doesn't she? (O kahveyi seviyor, değil mi?)
- You know Anna, don't you? (Anna'yı tanıyorsunuz, değil mi?)
- Tom finished his homework, didn't he? (Tom ödevini bitirdi, değil mi?)
- They don't work here, do they? (Onlar burada çalışmıyor, değil mi?)
- He didn't call yesterday, did he? (O dün aramadı, değil mi?)
Önemli noktalar
- 1Eklenti sorunun özü şudur: öndeki bölüm olumluysa arkadaki olumsuz, öndeki olumsuzsa arkadaki olumlu olur. (Örnek: She is..., isn't she? / She isn't..., is she?)
- 2be fiilli tümcede aynı be fiilinin yeniden yazılması, asıl fiilli tümcede ise zamana ve kişiye uygun do/does/did yardımcı fiilinin ödünç alınması biçimin iskeletidir.
- 3Eklenti sorunun öznesi, öndeki öznenin adıla (he, she, it, they, we, I) çevrilmiş hâlidir. (Örnek: Tom is nice, isn't he? — isn't Tom? yanlıştır)
- 4I am için eklenti soruda ayrıksı olarak kalıplaşmış aren't I? kullanılır. (Örnek: I am late, aren't I? — amn't I? yanlıştır)
- 5Eklenti sorunun ezgisi, yanıtı zaten bilip yalnızca doğrulatırken alçalan, emin olmadan sorarken yükselen tondadır.
- 6Türkçedeki 'değil mi?', 'öyle değil mi?', 'doğru mu?' kalıpları eklenti soruya doğal olarak karşılık gelir.