Edilgen çatı - anlam ve biçim (geniş zaman, geçmiş zaman)
Edilgen çatı be fiili + geçmiş zaman ortacı(p.p.) biçimindedir ve öznenin eylemi kendisinin yapmadığını, tersine o eyleme uğradığını gösterir.
Açıklama
Edilgen çatı be fiili + geçmiş zaman ortacı(p.p.) biçimindedir ve öznenin eylemi kendisinin yapmadığını, tersine o eyleme uğradığını gösterir. Etken çatı 'kim yapıyor' sorusuna odaklanırken edilgen çatı 'kim·ne uğruyor' sorusuna odaklanır.
A. Etken çatı vs edilgen çatı — yapmak vs uğramak
Temel dönüşüm şudur: etken çatıdaki nesne özne yerine geçer, fiil be + p.p. olur, özgün özne de by + eylemi yapan olarak sona eklenir. Kalıbı be + p.p. = edilgen çatı.
| Etken çatı | Edilgen çatı |
|---|---|
| Shakespeare wrote Hamlet. | Hamlet was written by Shakespeare. |
| Someone cleans the office. | The office is cleaned. |
| They built the bridge. | The bridge was built. |
- Millions of people use this app. → This app is used by millions of people. (Milyonlarca kişi bu uygulamayı kullanıyor.)
- The chef prepared the meal. → The meal was prepared by the chef. (Şef o yemeği hazırladı.)
- The teacher explained the rule. → The rule was explained by the teacher. (Öğretmen o kuralı açıkladı.)
B. Geniş zaman edilgeni — am / is / are + p.p.
Alışkanlık, genel gerçek ve düzenli eylem anlatan geniş zamanda öznenin o eyleme uğradığını anlatmak için am / is / are + p.p. kullanılır. be fiili özneye göre seçilir.
| Özne | be fiili | Örnek |
|---|---|---|
| I | am + p.p. | I am invited to the party. |
| he / she / it / tekil | is + p.p. | The room is cleaned daily. |
| we / you / they / çoğul | are + p.p. | The doors are locked at 10. |
- Rice is grown in many Asian countries. (Pirinç birçok Asya ülkesinde yetiştirilir.)
- The tables are cleaned after every meal. (Masalar her yemekten sonra temizlenir.)
- This product is made in Korea. (Bu ürün Kore'de üretilir.)
- The results are announced every Friday. (Sonuçlar her cuma açıklanır.)
C. Geçmiş zaman edilgeni — was / were + p.p.
Geçmiş zamanda belli bir anda öznenin eyleme uğradığını anlatmak için was / were + p.p. kullanılır. Tekil öznede was, çoğul özneyle ve you ile were kullanılır.
| Özne | be fiili | Örnek |
|---|---|---|
| I / he / she / it / tekil | was + p.p. | The letter was sent yesterday. |
| we / you / they / çoğul | were + p.p. | The photos were taken last week. |
- The company was founded in 1980. (O şirket 1980'de kuruldu.)
- These paintings were painted by a young artist. (Bu resimler genç bir sanatçı tarafından yapıldı.)
- My car was repaired last weekend. (Arabam geçen hafta sonu onarıldı.)
- The students were told to wait outside. (Öğrencilere dışarıda beklemeleri söylendi.)
Önemli noktalar
- 1Edilgen çatı be fiili + geçmiş zaman ortacı biçimindedir ve öznenin eylemi yapmadığını, tersine ona uğradığını gösterir. (Örnek: The letter was sent yesterday.)
- 2Etken çatı edilgene çevrilirken nesne özne yerine geçer, fiil be + p.p. olur, özgün özne de gerektiğinde by + eylemi yapan olarak sona eklenir.
- 3Şimdiki edilgen am/is/are + p.p., geçmiş zamandaki edilgen was/were + p.p. biçimindedir; zamanı be fiilinin biçimi belirler. (Örnek: is cleaned / was cleaned)
- 4Geçmiş zaman ortacı kurallı fiillerde -ed ile kurulur, kuralsız fiillerde ayrıca ezberlenmesi gerektiği için üç biçimin bilinmesi şarttır. (Örnek: write → wrote → written)
- 5Edilgen çatı, eylemi yapandan çok eyleme uğrayan önemliyse ya da eylemi yapan belirsizse seçilen tümce biçimidir.