Edilgen çatı - eylemi yapanın düşmesi
Edilgen çatıda by + eylemi yapan her zaman eklenmez; eylemi yapan belirli ve önemliyse belirtilir, genel ya da belirsizse düşürülür. Gerçekte İngilizce edilgen tümcelerin büyük çoğunluğu by öbeği olmadan kullanılır.
Açıklama
Edilgen çatıda by + eylemi yapan her zaman eklenmez; eylemi yapan belirli ve önemliyse belirtilir, genel ya da belirsizse düşürülür. Gerçekte İngilizce edilgen tümcelerin büyük çoğunluğu by öbeği olmadan kullanılır.
A. by + eylemi yapan — belirli·önemli·bilgilendirici
Eylemi yapan tümcenin ana bilgisiyse ya da belirli bir kişi·kurum vurgulanacaksa by'dan sonra eylemi yapan açıkça yazılır. Yazar·mucit·yaratıcı·ünlü kişi gibi, bu bilginin tümcenin can alıcı noktası olduğu durumlardır. Kalıbı eylemi yapan önemli·belirli = by kalır.
| Bağlam | Örnek |
|---|---|
| Yazar·yaratıcı | The novel was written by Hemingway. |
| Buluş·keşif | The telephone was invented by Bell. |
| Ünlü·belirli kişi | The song was sung by Adele. |
| Şaşırtıcı ya da karşıtlık kuran kişi | The cake was made by my little brother. |
- This painting was created by a local artist. (Bu tablo yerel bir sanatçı tarafından yapıldı.)
- The theory was proposed by Einstein. (O kuram Einstein tarafından öne sürüldü.)
- My bike was fixed by my dad. (Bisikletim babam tarafından onarıldı.)
B. Eylemi yapan düşer — genel·belirsiz·önemsiz
Eylemi yapan genel bir kişiyse(people, they, someone), bağlamdan zaten belliyse ya da belirtmeye gerek yoksa by öbeği düşürülür. Odak, nesnenin hangi duruma geldiğine kayar. Kalıbı genel·belirsiz·apaçık = by düşer.
| Düşme nedeni | Örnek |
|---|---|
| Eylemi yapan geneldir | Coffee is grown in Brazil. |
| Eylemi yapan belirsizdir | My wallet was stolen. |
| Bağlamdan apaçıktır | The letters are delivered every morning. |
| Önemli değildir | The room was cleaned before we arrived. |
- Korean is spoken mainly in Korea. (Korece başlıca Kore'de konuşulur.)
- The old building was demolished last year. (O eski yapı geçen yıl yıkıldı.)
- The report will be finished by tomorrow. (O rapor yarına kadar bitirilecek.)
- The lights are turned off at midnight. (Işıklar gece yarısı söndürülür.)
C. by'sız sık kullanılan kalıplar
Günlük İngilizcede by'sız edilgen tümcelerin çoğu tek bir kalıp gibi yerleşmiştir; bu durumda eylemi yapan zaten ortak bilgide·bağlamda bulunduğu için belirtilmez. Haberlerde, yönergelerde ve duyurularda da sık görülür.
| Kalıp | Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| be born | doğmak | She was born in Seoul. |
| be married | evli olmak (durum) | They are married. |
| be closed / opened | kapalı / açık olmak | The shop is closed on Sundays. |
| be located | bulunmak | The office is located downtown. |
| be made of / from | ~ ile yapılmış olmak | The chair is made of wood. |
- He was born in 1990. (1990'da doğdu.)
- The library is closed on Mondays. (Kütüphane pazartesileri kapalıdır.)
- Our school is located near the park. (Okulumuz parkın yakınında bulunuyor.)
- The bread is made fresh every morning. (Ekmek her sabah taze olarak yapılır.)
Önemli noktalar
- 1Edilgen çatıda by + eylemi yapan zorunlu değildir; eylemi yapan önemliyse ya da belirliyse eklenen seçmeli bir öğedir. (Örnek: The novel was written by Hemingway.)
- 2Eylemi yapan genel, belirsiz ya da önemsizse by öbeği düşürülür ve nesnenin hangi duruma geldiğine odaklanılır. (Örnek: My phone was stolen.)
- 3be born, be married, be closed, be located, be made of gibi kalıplaşmış edilgen anlatımlar by'sız kullanıldığında doğal durur. (Örnek: She was born in 1990.)
- 4Haber, duyuru ve yönetmelik gibi resmî yazılarda eylemi yapanı belirtmeyen by'sız edilgen tümceler özellikle sık kullanılır.
- 5Türkçedeki öznesiz edilgen tümceler('açıklanır', 'dağıtılır') doğrudan by'sız edilgene karşılık gelir.