Skrót imiesłowowy - jak go zbudować
Imiesłowowy skrót zdania podrzędnego okolicznikowego powstaje przez opuszczenie spójnika i podmiotu oraz zamianę czasownika na imiesłów (-ing), a znaczenia czasu·przyczyny·jednoczesności·następstwa czynności·warunku·przy…
Wyjaśnienie
Imiesłowowy skrót zdania podrzędnego okolicznikowego powstaje przez opuszczenie spójnika i podmiotu oraz zamianę czasownika na imiesłów (-ing), a znaczenia czasu·przyczyny·jednoczesności·następstwa czynności·warunku·przyzwolenia przekazuje przez kontekst.
A. Jak zbudować skrót imiesłowowy — 3 kroki
Skrót imiesłowowy buduje się w trzech krokach: usuwa się spójnik zdania podrzędnego, usuwa się jego podmiot, jeśli oba zdania mają ten sam podmiot, i zamienia się czasownik zdania podrzędnego na formę -ing. Kolejność jest taka: spójnik·podmiot znikają → czasownik na -ing.
| Krok | Tekst wyjściowy | Działanie |
|---|---|---|
| 0. Zdanie podrzędne | When I walked down the street, I met an old friend. | oryginał |
| 1. Usunięcie spójnika | I walked down the street, I met an old friend. | usuwamy When |
| 2. Usunięcie podmiotu | walked down the street, I met an old friend. | usuwamy I |
| 3. Czasownik → -ing | Walking down the street, I met an old friend. | walked → Walking |
- When she saw me, she smiled. → Seeing me, she smiled. (Gdy mnie zobaczyła, uśmiechnęła się.)
- As I opened the door, I heard a strange sound. → Opening the door, I heard a strange sound. (Gdy otworzyłem drzwi, usłyszałem dziwny dźwięk.)
- Because he felt sick, he stayed home. → Feeling sick, he stayed home. (Ponieważ źle się czuł, został w domu.)
B. Skrót czynny — postać imiesłowu czynnego
Gdy czasownik zdania podrzędnego jest w stronie czynnej, zamienia się go wprost na formę -ing. Czasownik be przechodzi w Being, a czasownik zwykły w swoją formę -ing.
| Zdanie podrzędne | Skrót imiesłowowy | Znaczenie |
|---|---|---|
| When I walk ... | Walking ... | idąc·w trakcie drogi |
| Because he is tired | Being tired | ponieważ jest zmęczony |
| As she smiled | Smiling | uśmiechając się |
| After I finished ... | Finishing ... | skończywszy coś |
- Walking to school, I met my teacher. (Idąc do szkoły, spotkałem nauczyciela.)
- Being very busy, she couldn't answer the phone. (Ponieważ była bardzo zajęta, nie mogła odebrać telefonu.)
- Smiling brightly, the child ran to her mother. (Uśmiechając się promiennie, dziecko pobiegło do mamy.)
- Finishing his coffee, he stood up. (Dopiwszy kawę, wstał.)
C. Znaczenie skrótu — rozstrzyga kontekst
Skrót imiesłowowy nie ma spójnika, więc jego znaczenie rozstrzyga kontekst i może ono być jednym z sześciu: czas·przyczyna·jednoczesność·następstwo czynności·warunek·przyzwolenie.
| Znaczenie | Pierwotny spójnik | Przykład |
|---|---|---|
| czas | when·as·after·while | Arriving at the station, I called her. |
| przyczyna | because·as·since | Being tired, he went to bed. |
| jednoczesność | while·as | Watching TV, she ate dinner. |
| następstwo czynności | and | Opening the box, he found a letter. |
| warunek | if | Turning left, you'll see the bank. |
| przyzwolenie | though·although | Living next door, we rarely meet. |
- Arriving home late, I went straight to bed. (Ponieważ wróciłem późno do domu, poszedłem prosto spać.)
- Not knowing what to do, she asked her father. (Nie wiedząc, co robić, zapytała ojca.)
- Reading a book, he sipped his tea. (Czytając książkę, popijał herbatę.)
- Living in Seoul for ten years, he still gets lost. (Choć mieszka w Seulu od dziesięciu lat, wciąż się gubi.)
Najważniejsze punkty
- 1Skrót imiesłowowy tworzy się w trzech krokach: opuszczenie spójnika → opuszczenie podmiotu (gdy oba zdania mają ten sam podmiot) → zamiana czasownika na -ing. (przykład: When I walked → Walking)
- 2Podmiot zdania podrzędnego opuszcza się tylko wtedy, gdy oba zdania mają ten sam podmiot; gdy podmioty są różne, zostawia się podmiot przed imiesłowem i powstaje skrót z własnym podmiotem. (przykład: The sun setting, we left the beach.)
- 3Znaczenie skrótu imiesłowowego, wobec braku spójnika, rozstrzyga wyłącznie kontekst, więc odczytuje się je naturalnie jako czas, przyczynę, jednoczesność, następstwo czynności, warunek albo przyzwolenie.
- 4W mowie i piśmie zdecydowanie najczęstsze są trzy typy: czas, przyczyna i jednoczesność. (przykład: Walking to work, I listen to podcasts.)
- 5Polskie „idąc·ponieważ·robiąc to·a potem” wyraża się jedną formą skrótu imiesłowowego. (przykład: „ponieważ był zmęczony” → Being tired.)