İleri · Unit 25
Ortaç yapısı - kurma
Ortaç yapısı, zarf yan tümcesinin bağlacı ile öznesi düşürülüp fiilin ortaca (-ing) çevrildiği kısaltılmış biçimdir ve zaman·neden·eşzamanlılık·art arda eylem·koşul·zıtlık anlamlarını bağlamla iletir.
Açıklama
Ortaç yapısı, zarf yan tümcesinin bağlacı ile öznesi düşürülüp fiilin ortaca (-ing) çevrildiği kısaltılmış biçimdir ve zaman·neden·eşzamanlılık·art arda eylem·koşul·zıtlık anlamlarını bağlamla iletir.
A. Ortaç yapısı kurma — 3 adım
Ortaç yapısı, zarf yan tümcesinin bağlacını silme, iki tümcenin öznesi aynıysa yan tümcenin öznesini silme ve yan tümcenin fiilini -ing yapma olmak üzere üç adımda kurulur. Sıra şudur: bağlaç·özne düşer → fiil -ing olur.
| Adım | Tümce | İşlem |
|---|---|---|
| 0. Zarf yan tümcesi | When I walked down the street, I met an old friend. | özgün hâli |
| 1. Bağlaç düşer | I walked down the street, I met an old friend. | When silinir |
| 2. Özne düşer | walked down the street, I met an old friend. | I silinir |
| 3. Fiil → -ing | Walking down the street, I met an old friend. | walked → Walking |
- When she saw me, she smiled. → Seeing me, she smiled. (Beni görünce gülümsedi.)
- As I opened the door, I heard a strange sound. → Opening the door, I heard a strange sound. (Kapıyı açınca tuhaf bir ses duydum.)
- Because he felt sick, he stayed home. → Feeling sick, he stayed home. (Hasta olduğu için evde kaldı.)
B. Etken ortaç yapısı — şimdiki zaman ortacı
Zarf yan tümcesinin fiili etkense doğrudan -ing biçimine çevrilir. be fiili Being olur, öbür fiiller kendi -ing biçimlerini alır.
| Zarf yan tümcesi | Ortaç yapısı | Anlamı |
|---|---|---|
| When I walk ... | Walking ... | yaparak·yaparken |
| Because he is tired | Being tired | yorgun olduğu için |
| As she smiled | Smiling | gülümseyerek |
| After I finished ... | Finishing ... | bitirdikten sonra |
- Walking to school, I met my teacher. (Okula yürürken öğretmenimle karşılaştım.)
- Being very busy, she couldn't answer the phone. (Çok meşgul olduğu için telefona cevap veremedi.)
- Smiling brightly, the child ran to her mother. (Pırıl pırıl gülümseyerek çocuk annesine koştu.)
- Finishing his coffee, he stood up. (Kahvesini bitirdikten sonra ayağa kalktı.)
C. Ortaç yapısının anlamı — bağlam belirler
Ortaç yapısında bağlaç bulunmadığı için anlamı bağlam belirler; zaman·neden·eşzamanlılık·art arda eylem·koşul·zıtlık olmak üzere altı anlamı taşıyabilir.
| Anlam | Özgün bağlaç | Örnek |
|---|---|---|
| Zaman | when·as·after·while | Arriving at the station, I called her. |
| Neden | because·as·since | Being tired, he went to bed. |
| Eşzamanlılık | while·as | Watching TV, she ate dinner. |
| Art arda eylem | and | Opening the box, he found a letter. |
| Koşul | if | Turning left, you'll see the bank. |
| Zıtlık | though·although | Living next door, we rarely meet. |
- Arriving home late, I went straight to bed. (Eve geç vardığım için doğruca yatağa gittim.)
- Not knowing what to do, she asked her father. (Ne yapacağını bilmediği için babasına sordu.)
- Reading a book, he sipped his tea. (Kitap okurken çayını yudumladı.)
- Living in Seoul for ten years, he still gets lost. (On yıldır Seul'de yaşamasına karşın hâlâ yolunu kaybediyor.)
Önemli noktalar
- 1Ortaç yapısı kurmak, bağlacı silme → özneyi silme (iki tümcenin öznesi aynıyken) → fiili -ing yapma olmak üzere üç adımdır. (Örnek: When I walked → Walking)
- 2Yan tümcenin öznesi yalnızca iki tümcenin öznesi aynıyken silinir; özneler farklıysa ortacın önünde özne bırakılan bağımsız ortaç yapısı kurulur. (Örnek: The sun setting, we left the beach.)
- 3Ortaç yapısının anlamı bağlaç olmadığı için yalnızca bağlamla belirlenir; zaman·neden·eşzamanlılık·art arda eylem·koşul·zıtlık arasından biri olarak doğal biçimde yorumlanır.
- 4Konuşmada·yazıda zaman·neden·eşzamanlılık olmak üzere üç tür açık ara en sık kullanılanlardır. (Örnek: Walking to work, I listen to podcasts.)
- 5Türkçedeki '-ken·-dığı için·-erek·-ıp' eklerinin tümü ortaç yapısının tek bir biçimiyle karşılanır. (Örnek: 'yorgun olduğu için' → Being tired.)
Örnekler
Walking down the street, I saw an old friend.
Sokakta yürürken eski bir arkadaşımı gördüm.
Feeling tired, she went to bed early.
Yorgun hissettiği için erken yattı.
Opening the door, he found a package.
Kapıyı açınca bir paket buldu.
Listening to music, she cleaned her room.
Müzik dinleyerek odasını temizledi.
Turning left, you will see the post office.
Sola dönerseniz postaneyi göreceksiniz.
Bu ünitede daha fazla örnek var. Kayıt olursan hepsini görüp dinleyebilirsin.
Sık yapılan hatalar
Walking down the street, I met a friend.
Walking down the street, I met a friend.
Walking to school, I saw a cat.
Being tired, he went to bed.
Not knowing what to do, I asked her.
Gerçekten bildiğinden emin ol
Kuralı okumakla uygulamak farklı şeyler. Yanlış yaptığında yapay zekâ hangi konuda takıldığını gösterir.
Ücretsiz alıştırma yap