Ortaç - 5. tümce yapısında ayırt etme
Algı fiilleri ile ettirgen fiillerin ardındaki nesne tümleci yerinde, nesne etkense şimdiki zaman ortacı (-ing) ya da to'suz mastar, edilgense geçmiş zaman ortacı (p.p.) kullanılır.
Açıklama
Algı fiilleri ile ettirgen fiillerin ardındaki nesne tümleci yerinde, nesne etkense şimdiki zaman ortacı (-ing) ya da to'suz mastar, edilgense geçmiş zaman ortacı (p.p.) kullanılır.
A. Algı fiili + nesne + V-ing·to'suz mastar
Algı fiillerinin (see·hear·feel·watch·notice·listen to·look at) ardındaki nesne etken davrandığında, sürmekte olan eylem için şimdiki zaman ortacı (-ing), baştan sona tamamlanmış eylem için to'suz mastar kullanılır. Kalıp: nesne etken = V-ing·to'suz mastar.
| Algı fiili | Biçim | Anlamı |
|---|---|---|
| see·watch | O + V-ing | sürmekte olan eylemi görme |
| see·watch | O + to'suz mastar | baştan sona eylemi görme |
| hear·listen to | O + V-ing | sürmekte olan sesi duyma |
| feel·notice | O + V-ing/to'suz | duyuyla algılama |
- I saw a boy running in the park. (Parkta koşan bir çocuk gördüm.)
- We watched the sun rise over the sea. (Güneşin denizin üzerinden doğuşunu izledik.)
- She heard someone knocking on the door. (O, birinin kapıyı çaldığını duydu.)
- I felt the ground shake. (Yerin sarsıldığını hissettim.)
B. Algı fiili + nesne + geçmiş zaman ortacı
Algı fiillerinin ardında da nesne o eylemden etkilenen edilgen ilişkideyse geçmiş zaman ortacı (p.p.) kullanılır. 'I heard my name called' tümcesinde ad, çağrılma eylemine uğrayan edilgen taraftır.
| Etken (V-ing) | Edilgen (p.p.) | Karşıtlık |
|---|---|---|
| I heard him calling my name. | I heard my name called. | o çağırıyor / ad çağrılıyor |
| I saw them fixing the car. | I saw the car fixed. | onlar onarıyor / araba onarılıyor |
| I felt her touching my hand. | I felt my hand touched. | o dokunuyor / ele dokunuluyor |
- I heard my name called over the loudspeaker. (Hoparlörden adımın çağrıldığını duydum.)
- She saw her bag stolen on the bus. (O, otobüste çantasının çalındığını gördü.)
- We noticed the window broken. (Pencerenin kırılmış olduğunu fark ettik.)
- I felt my shoulder touched gently. (Omzuma nazikçe dokunulduğunu hissettim.)
C. Ettirgen fiil + nesne + geçmiş zaman ortacı
Ettirgen fiillerin (have·make·get) ardında nesne o eylemden etkilenen edilgen ilişkideyse geçmiş zaman ortacı (p.p.) kullanılır. 'have + nesne + p.p.' kalıbı kuaför·onarım·hizmet durumlarında 'bir şeyi yaptırmak' anlamıyla sık kullanılır. Kalıp: nesne edilgen = geçmiş zaman ortacı.
| Ettirgen fiil | Biçim | Anlamı |
|---|---|---|
| have | O + p.p. | bir şeyi yaptırmak |
| get | O + p.p. | bir şeyi yaptırıp almak |
| make | O + p.p. | bir şeyi öyle olmuş duruma getirmek |
- I had my hair cut last weekend. (Geçen hafta sonu saçımı kestirdim.)
- She got her phone repaired at the shop. (O, telefonunu dükkânda tamir ettirdi.)
- We had the room cleaned before the guests arrived. (Konuklar gelmeden önce odayı temizlettik.)
- He made himself understood in English. (O, İngilizce derdini anlatabildi.)
Önemli noktalar
- 15. tümce yapısındaki nesne tümlecinde biçimi, nesne ile tümleç arasındaki etken·edilgen ilişkisi belirler. (Örnek: I saw him crossing / I heard my name called)
- 2Algı fiillerinin ardında sürmekte olan eylem için -ing, baştan sona tamamlanmış eylem için to'suz mastar kullanılır. (Örnek: I saw him running vs I saw him run across the street.)
- 3have + nesne + p.p. kuaför·onarım·hizmet durumlarında 'bir şeyi yaptırmak' anlamıyla sık kullanılan kalıp yapıdır. (Örnek: I had my hair cut.)
- 4get, have ile neredeyse aynı anlamdadır ama konuşma dilinde daha sık görülür. (Örnek: I got my car repaired.)
- 5make oneself heard / understood, make + dönüşlü adıl + p.p. yapısıyla kalıplaşmış bir ifadedir. (Örnek: He made himself understood in English.)