Imiesłów - rozróżnianie w zdaniu 5. typu
W miejscu orzecznika dopełnienia po czasownikach postrzegania i po czasownikach przyczyny stawia się imiesłów czynny (-ing) albo formę podstawową czasownika, gdy dopełnienie działa czynnie, a imiesłów bierny (p.p.), gdy…
Wyjaśnienie
W miejscu orzecznika dopełnienia po czasownikach postrzegania i po czasownikach przyczyny stawia się imiesłów czynny (-ing) albo formę podstawową czasownika, gdy dopełnienie działa czynnie, a imiesłów bierny (p.p.), gdy je znosi.
A. Postrzeganie + O + -ing, forma podstawowa
Gdy po czasowniku postrzegania (see, hear, feel, watch, notice, listen to, look at) dopełnienie działa czynnie, czynność trwającą oddaje się imiesłowem czynnym (-ing), a czynność obejrzaną od początku do końca formą podstawową czasownika. Wzór brzmi O czynne = -ing, forma podstawowa.
| Czasownik postrzegania | Postać | Znaczenie |
|---|---|---|
| see, watch | O + V-ing | widzi się czynność w trakcie |
| see, watch | O + forma podstawowa | widzi się czynność od początku do końca |
| hear, listen to | O + V-ing | słyszy się dźwięk w trakcie |
| feel, notice | O + V-ing / forma podstawowa | odbiera się zmysłami |
- I saw a boy running in the park. (Widziałem chłopca biegnącego w parku.)
- We watched the sun rise over the sea. (Patrzyliśmy, jak słońce wschodzi nad morzem.)
- She heard someone knocking on the door. (Usłyszała, jak ktoś puka do drzwi.)
- I felt the ground shake. (Poczułem, jak ziemia zadrżała.)
B. Postrzeganie + O + imiesłów bierny
Także po czasowniku postrzegania, jeśli dopełnienie tę czynność na sobie znosi, stawia się imiesłów bierny (p.p.). W zdaniu „I heard my name called” imię jest tym, co zostaje wywołane.
| Czynne (V-ing) | Bierne (p.p.) | Różnica |
|---|---|---|
| I heard him calling my name. | I heard my name called. | on woła / imię zostaje wywołane |
| I saw them fixing the car. | I saw the car fixed. | oni naprawiają / auto zostaje naprawione |
| I felt her touching my hand. | I felt my hand touched. | ona dotyka / ręka zostaje dotknięta |
- I heard my name called over the loudspeaker. (Usłyszałem swoje imię wywołane przez głośnik.)
- She saw her bag stolen on the bus. (Zobaczyła, jak w autobusie kradną jej torbę.)
- We noticed the window broken. (Zauważyliśmy wybite okno.)
- I felt my shoulder touched gently. (Poczułem, jak ktoś delikatnie dotyka mojego ramienia.)
C. Czasownik przyczyny + O + imiesłów bierny
Gdy po czasowniku przyczyny (have, make, get) dopełnienie znosi daną czynność, stawia się imiesłów bierny (p.p.). Połączenie „have + rzecz + p.p.” pojawia się często przy fryzjerze, przy naprawie i przy usługach, w znaczeniu „mieć coś zrobione przez kogoś”. Wzór brzmi O bierne = imiesłów bierny.
| Czasownik przyczyny | Postać | Znaczenie |
|---|---|---|
| have | O + p.p. | mieć coś zrobione przez kogoś |
| get | O + p.p. | doprowadzić do tego, że coś zrobiono |
| make | O + p.p. | sprawić, że coś staje się zrobione |
- I had my hair cut last weekend. (W zeszły weekend obciąłem włosy u fryzjera.)
- She got her phone repaired at the shop. (Oddała telefon do naprawy w sklepie.)
- We had the room cleaned before the guests arrived. (Kazaliśmy posprzątać pokój przed przyjściem gości.)
- He made himself understood in English. (Zdołał się porozumieć po angielsku.)
Najważniejsze punkty
- 1W orzeczniku dopełnienia zdania piątego typu o postaci rozstrzyga to, czy między dopełnieniem a orzecznikiem zachodzi zależność czynna, czy bierna. (Na przykład: I saw him crossing / I heard my name called)
- 2Po czasowniku postrzegania czynność trwającą oddaje -ing, a czynność obejrzaną od początku do końca forma podstawowa czasownika. (Na przykład: I saw him running vs I saw him run across the street.)
- 3have + rzecz + p.p. to częsty utarty zwrot ze znaczeniem „mieć coś zrobione przez kogoś”, używany przy fryzjerze, naprawie i usługach. (Na przykład: I had my hair cut.)
- 4get znaczy prawie to samo co have, ale pojawia się częściej w mowie potocznej. (Na przykład: I got my car repaired.)
- 5make oneself heard / understood to utrwalone wyrażenie o budowie make + zaimek zwrotny + p.p.. (Na przykład: He made himself understood in English.)