if - spójnik okolicznikowy vs spójnik zdania rzeczownikowego vs tryb przypuszczający
if używa się w trzech dużych znaczeniach: jako spójnika okolicznikowego zdania warunkowego (jeśli ), jako spójnika zdania podrzędnego w roli rzeczownika (czy ) oraz w trybie przypuszczającym (wyobrażenie odwrotne do rzec…
Wyjaśnienie
if używa się w trzech dużych znaczeniach: jako spójnika okolicznikowego zdania warunkowego (jeśli ~), jako spójnika zdania podrzędnego w roli rzeczownika (czy ~) oraz w trybie przypuszczającym (wyobrażenie odwrotne do rzeczywistości).
A. Zdanie warunkowe — jeśli ~
if w okolicznikowym zdaniu warunkowym nazywa warunek, który naprawdę może zajść, i nawet gdy mowa o przyszłości, wewnątrz zdania z if bierze się czas teraźniejszy, a w zdaniu głównym will·can·may i inne wykładniki przyszłości oraz czasowniki modalne.
| Struktura | Zasada czasów | Przykład |
|---|---|---|
| If + teraźniejszy, podmiot + will | zdanie z if teraźniejszy / główne przyszłość | If it rains, we will stay. |
| If + teraźniejszy, tryb rozkazujący | polecenie·prośba | If you are ready, start. |
| If + teraźniejszy, podmiot + can | możliwość·pozwolenie | If you need help, you can call me. |
| Unless (= if ... not) | warunek przeczący | Unless you hurry, you will miss it. |
- If you study hard, you will pass the exam. (Jeśli będzie się Pan pilnie uczył, zda Pan egzamin.)
- If I see him, I will tell him. (Jeśli go zobaczę, powiem mu.)
- If you don't understand, please ask. (Jeśli coś jest niezrozumiałe, proszę pytać.)
- Unless it stops raining, we can't leave. (Jeśli deszcz nie ustanie, nie możemy wyruszyć.)
B. Spójnik zdania rzeczownikowego — czy ~ (whether)
if w zdaniu podrzędnym w roli rzeczownika znaczy „czy” i wchodzi w zdaniu na miejsce dopełnienia, podmiotu albo orzecznika, można je wymienić na whether, a czas bierze się wtedy wprost z kontekstu. Stoi często po czasownikach takich jak know·wonder·ask·doubt·remember.
| Miejsce·czasownik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| know if | wiedzieć, czy | I know if he is busy. |
| wonder if | zastanawiać się, czy | I wonder if she will come. |
| ask if | pytać, czy | She asked me if I was okay. |
| doubt if | wątpić, czy | I doubt if he will agree. |
- I don't know if it will rain tomorrow. (Nie wiem, czy jutro spadnie deszcz.)
- She asked me if I had time. (Zapytała mnie, czy mam czas.)
- Do you remember if you locked the door? (Czy pamięta Pan, czy zamknął drzwi na klucz?)
- I wonder if they are still open. (Zastanawiam się, czy jeszcze mają otwarte.)
C. Tryb przypuszczający — odwrotnie niż jest
if w trybie przypuszczającym to wyobrażanie sobie sytuacji odwrotnej do faktycznej, a jego znakiem rozpoznawczym jest to, że czas cofa się o jedno miejsce. Warto wyrobić sobie wyczucie tryb przypuszczający = czas o jedno miejsce wstecz.
| Rodzaj | Zasada czasów | Przykład |
|---|---|---|
| Tryb przyp. przeszły (odwrotność teraźniejszości) | If + przeszły, would + forma podstawowa | If I were rich, I would travel. |
| Tryb przyp. zaprzeszły (odwrotność przeszłości) | If + had p.p., would have p.p. | If I had known, I would have called. |
| Tryb przyp. mieszany (przeszłość→teraźniejszość) | If + had p.p., would + forma podstawowa | If I had studied, I would be a doctor now. |
- If I were you, I would take the offer. (Gdybym był na Pana miejscu, przyjąłbym tę propozycję.)
- If she had left earlier, she wouldn't have missed the train. (Gdyby wyszła wcześniej, nie spóźniłaby się na pociąg.)
- If I had more time, I would learn French. (Gdybym miał więcej czasu, uczyłbym się francuskiego.)
- If he had saved money, he could buy a house now. (Gdyby odłożył pieniądze, mógłby teraz kupić dom.)
Najważniejsze punkty
- 1if okolicznikowego zdania warunkowego mówi o warunku realnie możliwym, a wewnątrz zdania z if bierze się czas teraźniejszy, nawet gdy mowa o przyszłości — właśnie na tej zasadzie myli się najczęściej. (np. If it rains, we will stay.)
- 2if zdania podrzędnego w roli rzeczownika można wymienić na whether, a czas bierze się wtedy wprost z kontekstu, bez cofania — warto to wiedzieć. (np. I wonder if she will come.)
- 3if trybu przypuszczającego to wyobrażenie odwrotne do rzeczywistości, dlatego czas cofa się o jedno miejsce względem faktycznego momentu — kto wyrobi sobie to wyczucie, łatwo rozróżni trzy użycia. (odwrotność teraźniejszości → czas przeszły, odwrotność przeszłości → had p.p.)
- 4W trybie przypuszczającym przeszłym czasownik be przyjmuje w zasadzie were niezależnie od osoby. (np. If I were you, ...)
- 5Unless znaczy tyle co „if ... not”, więc samo w sobie zawiera przeczenie i nie wolno po nim dokładać kolejnego not — tej zasady trzeba pilnować. (np. Unless you hurry, ...)