Edilgen çatı - 4. tümce yapısı
4. tümce yapısında nesne, dolaylı nesne(kişi) ve doğrudan nesne(eşya) olmak üzere iki tanedir; bu yüzden hangisinin özne yapıldığına göre iki ayrı edilgen biçim kurulabilir.
Açıklama
4. tümce yapısında nesne, dolaylı nesne(kişi) ve doğrudan nesne(eşya) olmak üzere iki tanedir; bu yüzden hangisinin özne yapıldığına göre iki ayrı edilgen biçim kurulabilir. Yalnız fiile göre iki biçimin de doğal durduğu durumlar ile yalnızca birinin doğal durduğu durumlar ayrılır.
A. İki edilgen biçim — dolaylı / doğrudan nesne özne
4. tümce yapısındaki etken bir tümce, dolaylı nesneyi(kişi) özne yapan edilgen ile doğrudan nesneyi(eşya) özne yapan edilgen olmak üzere iki biçime çevrilebilir. Doğrudan nesne özne yapılınca geriye kalan dolaylı nesnenin önüne to ya da for eklenerek 3. tümce yapısıyla aynı diziliş elde edilir.
| Etken çatı | Edilgen A (dolaylı nesne özne) | Edilgen B (doğrudan nesne özne) |
|---|---|---|
| He gave her a ring. | She was given a ring. | A ring was given to her. |
| They sent me a letter. | I was sent a letter. | A letter was sent to me. |
| She showed him the photo. | He was shown the photo. | The photo was shown to him. |
- Anna was given a promotion last month. (Anna'ya geçen ay terfi verildi.)
- A birthday cake was sent to my sister. (Kız kardeşime bir doğum günü pastası gönderildi.)
- We were taught English by Mr. Kim. (Bize İngilizce Bay Kim tarafından öğretildi.)
B. İki biçim — give / send / show / teach / tell
give, send, show, teach, tell, offer, pay, lend gibi çift nesneli fiillerin çoğunda kişi de eşya da özne yapıldığında doğal bir edilgen çıkar. Konuşmada kişiyi özne yapan biçim daha doğal duyulur. give/send/show iki biçim, make/buy/get yalnız eşya.
| Etken fiil | Kişi özne | Eşya özne |
|---|---|---|
| give | She was given a book. | A book was given to her. |
| send | I was sent an email. | An email was sent to me. |
| show | He was shown the map. | The map was shown to him. |
| teach | We were taught math. | Math was taught to us. |
| tell | They were told the truth. | The truth was told to them. |
- Kevin was offered a new position. (Kevin'e yeni bir görev önerildi.)
- The message was sent to all employees. (O ileti bütün çalışanlara gönderildi.)
- The children were told to be quiet. (Çocuklara sessiz olmaları söylendi.)
- A discount was given to loyal customers. (Sadık müşterilere indirim verildi.)
C. Yalnız eşya özne — make / buy / get / find / cook
make, buy, get, find, cook, build, choose gibi fiillerde kişiyi özne yapan edilgen kulağa yanlış geldiği için eşya(doğrudan nesne) özne yapılır. Bu durumda geriye kalan dolaylı nesnenin önüne genellikle for gelir.
| Etken çatı | O doğal edilgen | X kulağı tırmalayan edilgen |
|---|---|---|
| He bought me a book. | A book was bought for me. | I was bought a book. |
| She made him a cake. | A cake was made for him. | He was made a cake. |
| Mom cooked us dinner. | Dinner was cooked for us. | We were cooked dinner. |
| Dad got her a gift. | A gift was got for her. | She was got a gift. |
- A new bicycle was bought for my son. (Oğlum için yeni bir bisiklet alındı.)
- Delicious pasta was cooked for the guests. (Konuklar için nefis bir makarna pişirildi.)
- A perfect present was found for Anna. (Anna için kusursuz bir armağan bulundu.)
- The house was built for our family. (O ev ailemiz için yapıldı.)
Önemli noktalar
- 14. tümce yapısında nesne iki tane olduğu için ilkece iki ayrı edilgen tümce kurulabilir. (Örnek: He gave her a ring. → She was given a ring. / A ring was given to her.)
- 2give / send / show / teach / tell / offer öbeğinde kişiyi özne yapan edilgen konuşmada çok daha doğal duyulur. (Örnek: Kevin was offered a new job.)
- 3make / buy / get / find / cook / build öbeğinde kişiyi özne yapan edilgen kulağı tırmaladığı için eşya özne yapılır. (Örnek: A cake was made for him. / X: He was made a cake.)
- 4Doğrudan nesne özne yapıldığında geriye kalan dolaylı nesnenin önüne give·send·show·teach·tell öbeğinde to, make·buy·get·cook öbeğinde for gelir. (Örnek: A book was given to her. / A cake was made for him.)
- 5Türkçedeki '~ verildi · gönderildi · sunuldu' biçimleri doğrudan 4. tümce yapısının edilgenine karşılık gelir.