Dolaylı anlatım - soru tümcesi çevrimi
Doğrudan anlatımdaki soru tümcesini dolaylı anlatıma çevirirken aktarma fiili ask·wonder·inquire olur ve soru sözcüğü varsa o soru sözcüğü, yoksa if ya da whether bağlaç olarak kullanılıp arkasına 'özne + fiil' düz tümce…
Açıklama
Doğrudan anlatımdaki soru tümcesini dolaylı anlatıma çevirirken aktarma fiili ask·wonder·inquire olur ve soru sözcüğü varsa o soru sözcüğü, yoksa if ya da whether bağlaç olarak kullanılıp arkasına 'özne + fiil' düz tümce sıralaması eklenir. Zaman, kişi ve zaman zarfı ayarları düz tümcedekiyle aynıdır.
A. Soru sözcüğü varsa: soru sözcüğü + özne + fiil
who, what, where, when, why, how gibi bir soru sözcüğü taşıyan sorularda o soru sözcüğü bağlaç olur ve arkasındaki sıralama 'özne + fiil' biçimine döner. Soru sözcüğü var → soru sözcüğü + S + V. Doğrudan anlatımdaki do/does/did düşer, zaman yalnızca fiile yansır.
| Doğrudan anlatım | Dolaylı anlatım |
|---|---|
| "Where do you live?" | asked where I lived |
| "What are you doing?" | asked what I was doing |
| "When did she leave?" | asked when she had left |
| "Why are you late?" | asked why I was late |
| "How did you know?" | asked how I had known |
- He asked, "Where is the station?" → He asked where the station was. (İstasyonun nerede olduğunu sordu.)
- She asked, "Who called you?" → She asked who had called me. (Beni kimin aradığını sordu.)
- Tom asked, "What do you want?" → Tom asked what I wanted. (Tom ne istediğimi sordu.)
- Anna asked, "How are you feeling?" → Anna asked how I was feeling. (Anna kendimi nasıl hissettiğimi sordu.)
B. Soru sözcüğü yoksa: if / whether + özne + fiil
Yes/No ile yanıtlanan sorularda soru sözcüğü bulunmadığı için bağlaç olarak if ya da whether konur ve arkasındaki sıralama 'özne + fiil' biçimine döner. Soru sözcüğü yok → if / whether + S + V. if ile whether çoğu yerde birbirinin yerine geçer; resmî dilde ve seçenek sıralarken whether daha doğaldır.
| Doğrudan anlatım | Dolaylı anlatım |
|---|---|
| "Are you tired?" | asked if I was tired |
| "Do you speak English?" | asked whether I spoke English |
| "Did she come?" | asked if she had come |
| "Can you swim?" | asked whether I could swim |
| "Have you eaten?" | asked if I had eaten |
- He asked, "Are you a student?" → He asked if I was a student. (Öğrenci olup olmadığımı sordu.)
- She asked, "Do you like this song?" → She asked whether I liked that song. (O şarkıyı beğenip beğenmediğimi sordu.)
- Tom asked, "Have you finished?" → Tom asked if I had finished. (Tom bitirip bitirmediğimi sordu.)
- Anna asked, "Will you come tomorrow?" → Anna asked whether I would come the next day. (Anna ertesi gün gelip gelmeyeceğimi sordu.)
C. Zaman, kişi, zarf ayarı: düz tümcedeki gibi
Soru tümcesinin anlatım çevriminde de aktarma fiili geçmiş zamandayken İngilizcede alıntının zamanı bir basamak geriye çekilir; kişi, zaman ve yer zarfları aynı kuralla değiştirilir.
| Öge | Doğrudan anlatım | Dolaylı anlatım |
|---|---|---|
| zaman | am / is / are | was / were |
| zaman | will | would |
| zaman | can | could |
| kişi | you (karşıdaki) | I / he / she (aktarana göre) |
| zaman sözü | now / today | then / that day |
| yer sözü | here / this | there / that |
- He asked, "Where are you now?" → He asked where I was then. (O sırada nerede olduğumu sordu.)
- She asked, "Did you see him yesterday?" → She asked if I had seen him the day before. (Bir gün önce onu görüp görmediğimi sordu.)
- Tom asked, "Will you help me tomorrow?" → Tom asked whether I would help him the next day. (Tom ertesi gün ona yardım edip etmeyeceğimi sordu.)
- Anna asked, "Do you like this place?" → Anna asked if I liked that place. (Anna orayı beğenip beğenmediğimi sordu.)
Önemli noktalar
- 1Soru sözcüğü taşıyan sorularda o soru sözcüğü bağlaç olur ve sıralama 'özne + fiil' biçimine döner. (Örnek: "Where do you live?" → He asked where I lived.)
- 2Soru sözcüğü bulunmayan Yes/No sorularında bağlaç olarak if ya da whether konur. Resmî dilde ve seçenek sıralarken whether daha doğaldır. (Örnek: He asked if / whether I was ready.)
- 3Doğrudan anlatımdaki do/does/did dolaylı anlatımda düşer ve zaman yalnızca asıl fiile yansır. (X: She asked if I do like it → O: She asked if I liked it.)
- 4Aktarma fiili olarak asked, wondered, inquired kullanmak doğaldır ve ask sonrasına nesne (me, him) konabilir. (Örnek: He asked me if I was okay.)
- 5Dolaylı sorularda her zaman düz tümce sıralaması (özne + fiil) korunur. (X: He asked where did I live → O: He asked where I lived.)