Mowa zależna - zdania rozkazujące
Przy zamianie zdania rozkazującego z mowy niezależnej na mowę zależną czasownik wprowadzający zmienia się na tell·ask·order·advise, a czasownik z rozkazu przechodzi w bezokolicznik z to, natomiast rozkaz przeczący w not…
Wyjaśnienie
Przy zamianie zdania rozkazującego z mowy niezależnej na mowę zależną czasownik wprowadzający zmienia się na tell·ask·order·advise, a czasownik z rozkazu przechodzi w bezokolicznik z to, natomiast rozkaz przeczący w not + bezokolicznik z to. Zasady przesunięcia czasu, osoby i okoliczników są te same co przy zdaniu oznajmującym, ale spójnik that nie jest tu potrzebny.
A. Wybór czasownika — rozkaz, prośba, rada
Przy zamianie zdania rozkazującego czasownik wprowadzający dobiera się do odcienia pierwotnej wypowiedzi: polecenie to tell, prośba to ask, rozkaz to order, rada to advise, a ostrzeżenie to warn. To, który czasownik się wybierze, przesądza o sile rozkazu i o relacji między osobami.
| Czasownik wprowadzający | Odcień | Przykład |
|---|---|---|
| tell | polecenie, przekazanie | tell him to wait |
| ask | prośba, uprzejme życzenie (także z please) | ask her to help |
| order | rozkaz (z pozycji władzy) | order them to stop |
| advise | rada, zalecenie | advise you to rest |
| warn | ostrzeżenie | warn her not to touch |
| beg | błaganie | beg him to stay |
- He said, "Sit down." → He told us to sit down. (Powiedział nam, żebyśmy usiedli.)
- She said, "Please wait here." → She asked me to wait there. (Poprosiła mnie, żebym tam zaczekał.)
- The officer said, "Show me your ID." → The officer ordered me to show my ID. (Policjant kazał mi pokazać dowód.)
- Anna said, "Get some rest." → Anna advised me to get some rest. (Anna poradziła mi, żebym trochę odpoczął.)
B. Czasownik z rozkazu → bezokolicznik z to
Czasownik rozkazu z mowy niezależnej (forma podstawowa czasownika) przechodzi w mowie zależnej w bezokolicznik z to, a po czasowniku wprowadzającym trzeba koniecznie wstawić dopełnienie, żeby było wiadomo, komu wydano polecenie. Rozkaz → bezokol. z to (przecz. → not + bezokol.). Spójnika that się tu nie używa.
| Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|
| "Come here." | told me to come there |
| "Wait outside." | asked me to wait outside |
| "Speak slowly." | told him to speak slowly |
| "Turn off the lights." | told us to turn off the lights |
| "Be careful." | told me to be careful |
- The teacher said, "Open your books." → The teacher told us to open our books. (Nauczyciel powiedział nam, żebyśmy otworzyli książki.)
- Kevin said, "Call me later." → Kevin asked me to call him later. (Kevin poprosił mnie, żebym zadzwonił do niego później.)
- She said, "Be quiet." → She told the children to be quiet. (Powiedziała dzieciom, żeby były cicho.)
- He said, "Speak louder." → He asked her to speak louder. (Poprosił ją, żeby mówiła głośniej.)
C. Rozkaz przeczący → not + bezokolicznik z to
Rozkaz przeczący o postaci "Don't ~" zmienia się w mowie zależnej tak, że not staje przed to i powstaje not + bezokolicznik z to. Odwrotna kolejność (to not) brzmi nienaturalnie, więc not zawsze stoi przed to.
| Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|
| "Don't touch it." | told me not to touch it |
| "Don't be late." | told me not to be late |
| "Don't worry." | told me not to worry |
| "Don't tell anyone." | asked me not to tell anyone |
| "Never give up." | told me never to give up |
- Mom said, "Don't stay up late." → Mom told me not to stay up late. (Mama powiedziała mi, żebym nie siedział do późna.)
- The doctor said, "Don't skip meals." → The doctor advised me not to skip meals. (Lekarz poradził mi, żebym nie opuszczał posiłków.)
- He said, "Don't be angry." → He asked me not to be angry. (Poprosił mnie, żebym się nie złościł.)
- She said, "Never forget this." → She told me never to forget that. (Powiedziała mi, żebym nigdy o tym nie zapomniał.)
Najważniejsze punkty
- 1Czasownik wprowadzający dobiera się do odcienia: tell (polecenie) · ask (prośba) · order (rozkaz) · advise (rada) · warn (ostrzeżenie). (np. The doctor advised me to rest.)
- 2Czasownik rozkazu przechodzi w bezokolicznik z to, a rozkaz przeczący Don't ~ w not + bezokolicznik z to. (np. "Don't be late." → told me not to be late.)
- 3Po czasowniku wprowadzającym trzeba koniecznie wstawić dopełnienie (me, him, us), żeby było wiadomo, komu wydano polecenie. (X: He told to sit down / O: He told us to sit down.)
- 4Przy zamianie zdania rozkazującego nie używa się spójnika that. (X: He told me that to wait / O: He told me to wait.)
- 5say nie nadaje się na czasownik wprowadzający rozkaz — po say to nie wstawia się dopełnienia, tylko bierze się tell. (X: He said me to wait / O: He told me to wait.)